نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حکیم سبزواری

چکیده

در حال حاضر بیابان‌زایی به عنوان یک معضل، گریبان بسیاری ازکشورهای جهان از جمله ایران را گرفته است. این مشکل، نه تنها در نواحی خشک و نیمه خشک، بلکه در بخش‌هایی از مناطق نیمه مرطوب نیز دیده میشود. هدف از پژوهش حاضر، بررسی و پهنه‌‌بندی شدت بیابان‌زایی با استفاده از مدل مدالوس اصلاح شده و روش خوشه‌بندی سلسله مراتبی در دشت باقوس سبزوار می‌باشد. سپس معیارهای موثر در بیابان‌زایی شامل اقلیم، پوشش گیاهی، خاک، فرسایش و نحوه مدیریت انتخاب و میانگین هندسی شاخص‌ها محاسبه شدند. لایه‌های اطلاعاتی شاخص‌های مربوط به هر یک از معیارها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS تهیه گردید. این اطلاعات براساس روش مدالوس امتیاز دهی شده و از میانگین هندسی شاخص‌های هر یک از معیار‌ها، نقشه نهایی وضعیت هر معیار تهیه و از میانگین هندسی معیارها، نقشه وضعیت فعلی بیابان‌زایی منطقه تهیه شده است. معیارهای پوشش گیاهی، اقلیم و فرسایش بیشتر از سایر عوامل در بیابان‌زایی منطقه موثر بودند که تیپ حساسیت زیاد و بحرانی‌، با فقر پوشش گیاهی و خشکی اقلیم مطابقت داشته و واحد های کاری 1 و 2 بیشترین مساحت تیپ‌های بیابان‌‌زایی با شدت زیاد را به خود اختصاص داده‌اند. برای صحت سنجی مدل از روش‌های خوشه بندی وارد و K-means استفاده شده است. نتایج نشان داد 21% از منطقه مورد مطالعه در پهنه حساسیت زیاد، 28% در پهنه حساسیت زیاد و بحرانی، 17% در پهنه حساسیت کم، 28 % در پهنه حساسیت کم و بحرانی و 6% در پهنه حساسیت ناچیز به فرسایش قرار دارد. 6/55 درصد از نتایج مدل مدالوس اصلاح شده توسط روش‌های خوشه بندی معنادار بدست آمد. با توجه به نقشه توزیع مکانی شدت بیابان‌زایی مستخرج از مدل مذکور می-توان به عنوان ابزاری کمکی در مقابله با بیابان زدایی استفاده نمود و از تخریب بیش از حد منطقه در آینده جلوگیری به عمل آورد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Desertification risk zoning using modified Medalus model and Hierarchical Clustering method (Case study: Sabzevar Badghous plain)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Zanganeh Asadi
  • Mahnaz Naemi tabar
  • Mokhtar karami

Hakim Sabzevari University

چکیده [English]

Desertification as a problem is currently affecting many countries in the world, including Iran. This problem is seen not only in arid and semi-arid areas, but also in parts of semi-humid areas. The aim of the present study is to investigate and zoning the intensity of desertification using the modified Madalus model and the hierarchical clustering method in the Baqous plain of Sabzevar. Then, the effective criteria in desertification including climate, vegetation, soil, erosion and selection management and geometric mean of the indicators were calculated. Data layers Indicators related to each criterion were prepared using GIS system. This information is scored based on the Medallus method and from the geometric mean of the indicators of each criterion, the final map of the status of each criterion is prepared and from the geometric mean of the criteria, the current map of the desertification of the region is prepared. Criteria of vegetation, climate and erosion were more effective than other factors in the desertification of the region. They have allocated a lot to themselves. For model validation, Ward clustering and K-means methods have been used. The results showed that 21% of the study area is in high sensitivity zone, 28% in high and critical sensitivity zone, 17% in low sensitivity zone, 28% in low and critical sensitivity zone and 6% in low sensitivity zone to erosion. 55.6% of the results of Modalus model modified by significant clustering methods were obtained. According to the spatial distribution map of desertification intensity extracted from the mentioned model, it can be used as an auxiliary tool against desertification and prevent excessive destruction of the region in the future.

کلیدواژه‌ها [English]

  • desertification
  • Hierarchical clustering
  • Badghous plain
  • GIS
  • Modified Medalus