نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهری دیناروند ¹
• صبا پیرو ²
• سید حسین آرامی ²
• بهزاد تجری ³
• کهزاد حیدری ⁴

¹ دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش

² استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش

³ کارشناس اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان خوزستان

⁴ استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات آبخیزداری و حفاظت خاک، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات،

چکیده

کشور ایران در کمربند خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته است و از منابع رطوبتی بسیار دور است. مناطق خشک و بیابانی به دلیل کمبود رطوبت، دمای بالا، وزش بادهای شدید، فرسایش خاک و تخریب اراضی ناشی از فعالیت بشر، شرایط بسیار دشواری را برای رشد و توسعه گیاهان بوجود آورده است، بطوریکه تنها تعداد نسبتاَ محدودی از گونه‌های گیاهی قادر به ادامه حیات هستند. گیاهان بومی چنین مناطقی به دلیل قابلیت سازگاری با شرایط سخت محیطی، از گونه‌های بسیار ارزشمند محسوب شده و نقش مهمی در تعدیل اقلیم، خاک‌زایی و هیدرولوژی یک منطقه دارند، بنابراین شناسایی آنها از اهمیت زیادی برخوردار است. با هدف پایش و ثبت آمار داده مکانی پارامترهای اقلیمی هواشناسی، هیدرومتری، فرسایش و رسوب، پوشش گیاهی، خاک و آب‌های زیرزمینی ایستگاه حوزه معرف شوش در سال 1386 توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان خوزستان احداث شد. در این حوزه علاوه بر تپه ماهورها، فرورفتگی‌های کم عمق و آبکندهای قدیمی مشاهده می‌شوند که بخشی از آن‌ها در اثر قرق و کاهش فشار دام تثبیت شده‌اند. این فرورفتگی‌های تثبیت شده خود به عنوان ریزآبگیرهای طبیعی عمل کرده و با افزایش نفوذ، کاهش رواناب سطحی و به دام انداختن بذور گیاهان، شرایط مناسبی برای استقرار گونه‌های دائمی فراهم کرده‌اند. در این پژوهش ترکیب فلورستیک، غنا و تنوع گونه‌ای در در ریزآبگیرهای تثبیت شده و تپه‌ها مورد بررسی قرار گرفت.
مواد و روش‌ها:
در این پژوهش آنالیز پوشش‌گیاهی در منطقه حوزه معرف شوش با استفاده از شاخص‌های تنوع زیستی صورت گرفت. در فصل رویشی مناسب طی بازدیدهای صحرایی، لیست‌برداری از گونه‌های گیاهی منطقه انجام و براساس حضور گونه‌های بوته‌ای و چندساله تیپ‌بندی صورت گرفت. در هر تیپ اندازه پلات‌ها به روش سطح حداقل و با استفاده از پلات‌های حلزونی و منحنی سطح گونه، مشخص شد. در بخش‌های فرورفتگی‌های کم عمق و آبکندهای تثبیت شده (تیمار) و دامنه‌های تپه‌ ماهوری (شاهد) در مجموع تعداد 40 پلات احداث گردید. در هر پلات درصد پوشش زنده تک‌تک گونه‌ها با ذکر نام، درصد لاشبرگ و خاشاک، درصد زمین لخت یادداشت برداری شد. شاخص‌های تنوع گونه-ای محاسبه و پوشش‌گیاهی محاسبه و با استفاده از آزمون t مستقل مقایسه شدند.

کلیدواژه‌ها

• ترکیب فلورستیک
• درصد پوشش
• شاخص سیمپسون
• شاخص شانون
• مدیریت آبخیزداری

عنوان مقاله [English]

The role of natural micro-watersheds and stabilizing gullies in the sustainability and conservation of vegetation in the Shoosh representative watershed: implications for arid ecosystem management

نویسندگان [English]

• Mehri Dinarvand ¹
• saba peyrov ²
• seyed hossein Arami ²
• behzad tajari ³
• kohzad heidari ⁴

¹ Associate Prof., Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO),

² Assistant Prof., Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO)

³ Expert, Khuzestan Natural Resources and Watershed Management Department.

⁴ Assistant Prof., Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Ahvaz, Iran

چکیده [English]

Iran is located in the arid and semi-arid belt of the world and is very far from moisture sources. Arid and desert areas, due to a lack of moisture, high temperatures, strong winds, soil erosion, and land degradation caused by human activity, have created tough conditions for plant growth and development, such that only a relatively limited number of plant species can survive. Native plants of such areas are considered highly valuable species due to their ability to adapt to harsh environmental conditions and play a crucial role in the region's climate, soil formation, and hydrology; therefore, their identification is of great importance. With the aim of monitoring and recording spatial data statistics of meteorological, hydrometric, erosion and sedimentation, vegetation cover, soil and groundwater climatic parameters, the Shush representative basin station was established in 2007 by the General Directorate of Natural Resources and Watershed Management of Khuzestan Province. In this area, in addition to the Moorlands, shallow depressions and old gullies are observed in this basin, some of which have been stabilized due to enclosure and reduction of livestock pressure. These stabilized depressions themselves act as natural micro-reservoirs and have provided suitable conditions for the establishment of permanent species by increasing infiltration, reducing surface runoff, and trapping plant seeds. In this study, the floristic composition, richness, and species diversity were compared in plots located in stabilized micro-watersheds (treatment) and hills (control).
Materials and methods:
In this study, vegetation cover analysis was conducted in the Shoosh representative basin area using biodiversity indices. During the appropriate growing season (early February to late March), during field visits, a list of plant species in the area was taken, and typification was performed based on the presence of shrub and perennial species.

کلیدواژه‌ها [English]

• Floristic composition
• Percentage cover
• Simpson index
• Shannon index
• Watershed management