نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 گروه مهندسی منابع طبیعی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه هرمزگان بندرعباس هرمزگان

3 گروه آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، ایران.

چکیده

انگشت‌نگاری رسوب روشی موثر برای تعیین سهم منابع رسوب (شامل اراضی کشاورزی، اراضی مرتعی و بایر و فرسایش خندقی) در داخل یک آبخیز می‌باشد. در پژوهش حاضر به منظور شناسایی و کمی نمودن سهم منابع رسوب داخل حوزه آبخیز فارغان در استان هرمزگان، از روش انگشت نگاری رسوب استفاده گردید. تعداد 38 نمونه‌ی سطحی (0-5 سانتیمتر) به صورت تصادفی-سیستماتیک و با درنظر گرفتن توزیع مناسب از منابع بالقوه تولید کننده رسوب (کاربری ها و فرسایش خندقی) و 6 نمونه از رسوبات خروجی حوضه جمع آوری گردید و پس از آماده سازی نمونه ها، غلظت عناصر ژئوشیمیایی (شامل عناصر اصلی، عناصر نادر خاکی و عناصر کمیاب) با استفاده از دستگاهICO_OES درآزمایشگاه مرکزی دانشگاه هرمزگان اندازه گیری گردید. به منظور کمی نمودن سهم منابع رسوب، با استفاده از آنالیز تابع تشخیص پنج خصوصیات شامل Te، Zr، Ta،Be و Na به عنوان ردیاب های نهایی شناسایی شدند. در نهایت با استفاده از مدل ترکیبی Collins، سهم نسبی هر یک از منابع رسوب بدست آمد. بر طبق نتایج بدست آمده در مجموع 7/16 درصد سهم رسوبات مورد بررسی مربوط به کاربری کشاورزی، 6/50 درصد مربوط به خندق و 7/32 درصد مربوط به کاربری مرتع و بایر می‌باشد. از این رو سهم خندق در تولید رسوب از کاربری‌های کشاورزی و اراضی بایر و مرتعی مورد بررسی بیشتر می باشد. به طور کلی، سهم های تخمین زده شده می تواند در راستای برنامه های مدیریت منابع آب و خاک به مهندسین آبخیز کمک کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Source fingerprinting of the sediment deposited in the bed of the river using the geochemical tracers and mixing model in a catchment with severe gully erosion

نویسندگان [English]

  • Mahmood Baghaei 1
  • Hamid Gholami 2
  • Aboalhasan fathabadi 3
  • Marzieh Rezai 1

1 Department of Natural Resources Engineering, University of Hormozgan, Bandar-Abbas, Hormozgan, Iran

2 Department of Natural Resources, Faculty of Agricultural and Natural Resources, University of Hormozgan, Bandar Abbas, Hormozgan

3 Department of Watershed management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad-E Kavous University, Gonbad-E Kavous, Iran.

چکیده [English]

Sediment fingerprinting is a useful technique for determining contribution of sediment sources (consisting of agricultural land, rangeland and bareland, and gully erosion) within a catchment. In this study, sediment fingerprinting method used to identify sediment sources and quantifying contribution of its sources in the Farghan catchment in the Hormozgan province. We collected 38 and 6 surficial samples (0-5 cm) randomly-systematic with a good distribution from the potential sources (land use types and gully erosion) and sediment deposited in the bed of the river in vicinity of catchment outlet, respectively, and after samples preparation, the concentration of the geochemical elements (consisting of major elements, rare earth elements and trace elements) were measured by ICP-OES in the central laboratory of University of Hormozgan. Stepwise discriminant function (DFA) was applied to discriminate the sediment sources, and five tracers consisting of Te, Zr, Ta, Be and Na were selected as the final tracers. Finally, the relative contribution from each source determined by mixing model. Based on the results, the mean contribution for the agricultural land, bare land and rangelands, and gully erosion were estimated 16.7, 50.6, and 32.7 %, respectively. Overall, the estimated source proportions can help watershed engineers plan the targeting of conservation programmes for soil and water resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sediment provenance
  • source contribution
  • watershed management
  • potential sources
  • Farghan catchment