نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

2 گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیز

4 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

5 پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

چکیده

پدیده گرد و غبار، از حوادث طبیعی هستند که به صورت وسیعی در سطح جهان به خصوص در مناطق خشک رخ می‌دهند. از عوامل اصلی و موثر در رخداد این پدیده موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی مناطق تحت تأثیر آن پدیده می باشد. هدف این پژوهش، تحلیل روابط علت و معلولی رویدادهای گردوغبار در منطقه هندیجان با رویکرد چارچوب پیشران- فشار- وضعیت- اثر- پاسخ(DPSIR)است. روند هر مؤلفه DPSIR نیز با اعمال معیارهای کمی برای دوره زمانی 2007 - 2019 مورد ارزیابی قرار گرفت. این تحقیق نشان داد که شاخص کل همه مؤلفه‌های DPSIR برای دوره مورد مطالعه روند صعودی دارند. شیب روند مربوط به مولفه های D، P، S، I و R به ترتیب برابر با 0.06، 0.03، 0.02، 0.05 و 0.02 بوده است.اگر چه برخی از پاسخ‌های انجام شده برای کاهش تأثیر سایر مؤلفه‌های DPSIR در جهت بهبود وضعیت گردوغبار اتخاذ شده‌اند، ولی نتایج تحقیق و روند تغییرات نشان می‌دهند که کافی و یکپارچه نبوده‌اند. در این تحقیق، انواع پاسخ های مربوط به مولفه های نیروی محرکه، فشار، وضعیت و اثرات شناسایی شد. نتایج نشان‌داد که غلظت گرد و غبار و همچنین روزهای غبارآلود منطقه در طول دوره مطالعه افزایش یافته و توجه بیشتری به پاسخ‌های واکنشی و تمرکز کمتری بر پاسخ‌های پیشگیرانه شده است. در این راستا توصیه می‌شود به نیروهای محرک(D) و فشارها(P) پاسخ داده شود تا ضمن بهبود شرایط و اثرات نامطلوب ناشی از آن، پیشران‌ها و فشارهای ایجاد کننده وضعیت فعلی نیز قابل کنترل باشند. بر این اساس، اجرای ناقص پاسخ‌ها، دلیل دیگری برای عدم دستیابی به اهداف مدیریتی و نامطلوب‌تر شدن وضعیت و تعداد روزهای غبارآلود است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Trend assessment of factors affecting Hendijan dust storms using Driving forces- Pressure-State-Impact-response framework

نویسندگان [English]

  • Mohammad Jafar Soltani 1
  • Baharak Motamedvaziri 2
  • aliakbar noroozi 3
  • Hassan Ahmadi 4
  • Jamal Mosaffaei 5

1 Scientific Staff

2 Department of Forest, Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Science and Research Branch, Islamic Azad University,Tehran, Iran

3 SCWMRI, Tehran, Iran

4 Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, University of Tehran

5 Soil conservation and watershed management Research Institute

چکیده [English]

Dust events are natural disasters that occur worldwide, especially in arid regions. One of the main and effective factors in the occurrence of this phenomenon is the geographical location and climatic conditions of the areas affected by this phenomenon. The purpose of this study is to analyze the cause and effect relationships of dust events in the Hendijan region with the approach of propulsion-pressure-status-effect-response (DPSIR). The trend of each DPSIR component was also evaluated by applying quantitative criteria for the period 2007-2019. This study showed that the total index of all DPSIR components for the period under study has an upward trend. The trend slope of the D, P, S, I, and R components was 0.06, 0.03, 0.02, 0.05, and 0.02, respectively. Drought and high temperatures have led to a lack of vegetation and decomposition of the topsoil, both of which have led to more dust storms. Although some responses have been adopted to reduce the impact of other DPSIR components, they have not been adequate and integrated.
In this study, a variety of responses related to the components of driving force, pressure, status, and effects were identified. The results showed that the concentration of dust, as well as dusty days in the region, increased during the study period and more attention was paid to reactive reactions and less focus was placed on preventive responses. In this regard, it is better to respond to the driving forces (D) and pressures (P) so that while improving the conditions and the adverse effects resulting from it, the propulsion and pressures that create the current situation can also be controlled.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dust
  • Hendijan
  • Cause and effect analysis
  • Trend change
  • DPSIR framework