نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشگاه تبریز
2 دانشجوی مقطع دکتری هیدروژئولوژی ، گروه زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانشجوی ارشد هیدروژئولوژی، گروه زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
4 مدیر عامل شزکت آرمان گسترآتیه
چکیده
بحران کمآبی در مناطق خشک و نیمهخشک، بهویژه در حوضههای آبریز جنوبشرقی ایران، به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی و توسعهای تبدیل شده است. این پژوهش با هدف مکانیابی و پهنهبندی مناطق مناسب پخش سیلاب با قابلیت تغذیه مصنوعی آبخوان در حوضه پلچمنی (ایرانشهر) انجام شد. در این راستا، از رویکرد تصمیمگیری چندمعیاره در محیط GIS استفاده شد؛ بهطوریکه وزن معیارها با روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) تعیین گردید و لایههای اطلاعاتی پس از استانداردسازی با بهرهگیری از عملگرهای فازی تلفیق شدند. معیارهای اصلی شامل شیب زمین، واحدهای نهشتی آبرفتهای کواترنری، نفوذپذیری خاک، عمق آب زیرزمینی، کاربری/پوشش اراضی، قابلیت انتقال آبخوان (Transmissivity) و فاصله از آبراههها بود. نتایج نشان داد پهنههایی که دارای شیب کمتر از 1 درصد، رسوبات آبرفتی نفوذپذیر و عمق آب زیرزمینی بیش از 50 متر هستند، بالاترین تناسب را برای اجرای طرحهای پخش سیلاب دارند. همچنین مراتع (بهویژه در مجاورت آبراههها) و در درجات بعدی اراضی بایر، در صورت برخورداری از شرایط مناسب هیدروژئولوژیکی، گزینههای مطلوبتری برای تقویت تغذیه مصنوعی آبخوان به شمار میروند. بر اساس نتایج وزندهی، کاربری/پوشش اراضی، عمق آب زیرزمینی، نفوذپذیری خاک و شیب زمین بیشترین نقش را در مکانیابی ایفا میکنند. در نهایت، حدود 1755 هکتار از محدوده مطالعه در طبقه بسیار مناسب قرار گرفت. یافتههای این پژوهش میتواند مبنایی کاربردی برای برنامهریزی طرحهای پخش سیلاب و پشتیبانی از مدیریت پایدار منابع آب در مناطق خشک و نیمهخشک فراهم کند.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Evaluation of the Analytic Hierarchy Process (AHP) Method in a GIS Environment for Determining Suitable Areas for Flood Spreading in the Pol Chameni Region, Iranshahr
نویسندگان [English]
- Abdorreza Vaezihir 1
- Maryam Hasanpour 2
- Faezeh Nayeb 3
- Nosratolah Laieghi 4
1 University of Tabriz
2 2- Ph.D. Student of Hydrogeology, Department of Earth Sciences, Faculty of Natural Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 M.Sc. student of Hydrogeology, Department of Natural Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
4 Deim Gostaran Sabz Atiyeh Company
چکیده [English]
Water scarcity in arid and semi-arid regions—particularly across watersheds in southeastern Iran—has become a major environmental and development challenge. This study aimed to identify and zonate suitable areas for flood spreading with managed aquifer recharge (MAR) potential in the Polchamani watershed (Iranshahr, Iran). A GIS-based multi-criteria decision-making (MCDM) framework was employed, in which criteria were weighted using the Analytic Hierarchy Process (AHP). The thematic layers were then standardized and integrated through fuzzy operators. The main criteria included slope, Quaternary alluvial depositional units, soil permeability, groundwater depth, land use/land cover, aquifer transmissivity, and distance to stream channels.
The results showed that areas characterized by slopes below 1%, permeable alluvial deposits, and groundwater depths greater than 50 m exhibit the highest suitability for flood-spreading implementation. Moreover, rangelands (particularly those adjacent to stream channels) and, to a lesser extent, bare lands, were identified as more favorable land-use classes for enhancing MAR, provided that appropriate hydrogeological conditions are met. According to the weighting outcomes, land use/land cover, groundwater depth, soil permeability, and slope were the most influential criteria in site selection. Ultimately, approximately 1,755 ha of the study area were classified as highly suitable. The findings provide a practical basis for planning flood-spreading projects and supporting sustainable water-resources management in similar arid and semi-arid environments.
کلیدواژهها [English]
- Site Selection، Flood Spreading
- ،Polchamani،AHP، Fuzzy AHP
)