نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• جمشید یاراحمدی ¹
• امین صالح پورجم ²
• حسین درخشان ³

¹ دانشیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی-تبریز-ایران

² دانشیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

³ استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور تهران، ایران

چکیده

چکیده مبسوط
مقدمه: افزایش تقاضا برای بهره‌برداری از منابع طبیعی در کنار وضعیت حوزه‌های آبخیز از نظر ضعف پوشش گیاهی، سازندهای حساس به فرسایش و وجود بارش‌های شدید، باعث تخریب روزافزون منابع آب و خاک شده‌است. هرساله هزینه ‏های گزافی صرف حفاظت از منابع طبیعی و کنترل روند تخریب آنها در قالب مطالعات و پروژه‌های اجرایی شده است که در بیشتر موارد میزان مشارکت ذینفعان در آنها محدود و یا بدون مشارکت ذینفعان بوده است. این در حالی است که مشارکت ذینفعان در مراحل مختلف مطالعه، پایش و ارزیابی، مرمت و نگهداشت از پروژه می‌تواند سبب اجرای موثرتر، کاهش هزینه‌ها و بطور کلی موفقیت بیشتر پروژه شود. در بسیاری از این پروژه‌ها، مقاومت جامعه محلی و یا عدم مشارکت آنها در پروژه‌های اجرایی، سبب کاهش کارآیی این پروژه‌ها شده است . موضوع مشارکت مردمی در منابع طبیعی از کنفرانس جهانی محیط و توسعه در سال 1987 بیشتر مورد توجه جامعه جهانی قرار گرفت. از این رو، موضوع مشارکت مردمی در کنفرانس ریودوژانیرو در سال 1992 تاکید شده و در این این کنفرانس، یکی از پیش نیازهای اساسی برای دستیابی به توسعه پایدار، مشارکت مردم در فرایند تصمیم‌گیری عنوان شده است
مواد و روشها: این پژوهش از نوع تحقیق کاربردی- توصیفی می باشد. جامعه آماری پژوهش شامل کارشناسان، ساکنان و بهره‌برداران می باشد که براساس فرمول کوکران تعداد 323 نفر انتخاب شده اند. سپس پرسشنامه‌ مبتنی بر طیف پنج‌گانه لیکرت به‌عنوان ابزار اندازه‌گیری تهیه و پایایی پرسشنامه‌ها مبتنی بر تایید نظرات خبرگان و جامعه محلی به دست آمد. در نهایت با کاربرد آزمون فریدمن، اولویت‌بندی شاخص‌های موثر بر عدم مشارکت مردم در پروژه‌های آبخیزداری از منظر هر دو دیدگاه انجام شد.
نتایج و بحث: از منظر جوامع محلی، شاخص"نادیده گرفتن درآمد مردم به عنوان انگیزه اقتصادی مستقیم" با میانگین رتبه 33/13 دارای بیشترین اولویت نسبی و شاخص" اختلافات قومی و محلی" با میانگین رتبه 16/5 دارای کمترین اولویت نسبی در عدم مشارکت مردم در پروژه‌های آبخیزداری حوضه سیلاب می‌باشند؛ از منظر خبرگان، شاخص"درآمد کم ساکنان حوضه" با میانگین رتبه 69/12 دارای بیشترین اولویت نسبی و شاخص "اختلافات محلی و قومی" با میانگین رتبه 10/4 دارای کمترین اولویت نسبی در عدم مشارکت مردم در پروژه‌های آبخیزداری حوضه می‌باشند.
نتیجه گیری: تدوین شرح خدمات نوین مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز بر اساس مشارکت ذینفعان و همکاری سازمان‌های متولی در منابع طبیعی به عنوان گامی اصولی برای تحقق مشارکت موثر ذینفعان پیشنهاد می‌شود.
واژه‌های کلیدی: عدم مشارکت، پروژه‌های آبخیزداری، آزمون ناپارامتریک و آبخیز سیلاب چای

کلیدواژه‌ها

• "عدم مشارکت"
• "پروژه آبخیزداری"
• "آزمون ناپارامتریک"
• "سیلاب چای"

عنوان مقاله [English]

Analysis of Watershed Management Project Implementation Experiences and Prioritization of Factors Affecting Rural Non-Participation from the Perspective of Experts and Local Communities (Case Study: Seylab-Chay Watershed, East Azerbaijan)

نویسندگان [English]

• jamshid yarahmadi ¹
• amin salehpourjam ²
• Hossin Derakhshan ³

¹ Associated Professor, East Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Tabriz, Iran

² Associate Professor, Soil Conservation and Watershed Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Department Of Geography and Urban Planning, Pnu University Of Tehran, Iran.

چکیده [English]

Abstract
Introduction: The increasing demand for the exploitation of natural resources, along with the condition of watersheds in terms of weak vegetation, formations sensitive to erosion, and the presence of heavy rainfall, has led to the increasing destruction of the main resources of human life, namely water and soil.The aim of the present study is to prioritize the factors affecting the lack of sustainable participation of rural communities in watershed management projects in the watershed of East Azarbayjan province Silab Chay).
Materials And Methods: This research is an applied-descriptive research. The statistical population of the research includes experts, residents, and users, who were selected based on the Cochran formula, numbering 323 people.
Results and discussion: In the Silab Chay watershed, the range of changes in the consistency ratio of expert judgments also varies between 0.035 and 0.072, which is acceptable. Prioritization of indicators affecting people's lack of participation in watershed management projects shows that economic, educational, and extension indicators have the highest and lowest priority, respectively. From the perspective of local communities, the sub-index "ignoring people's income as a direct economic incentive" with an average rank of 13.33 has the highest relative priority, and the sub-index "ethnic and local differences" with an average rank of 16.5 has the lowest relative priority in people's lack of participation in watershed management projects. Also, from the perspective of experts, the sub-index "low income of basin residents" with an average rank of 12.69 has the highest relative priority, and the sub-index "local and ethnic differences" with an average rank of 10.4 has the lowest relative priority in people's lack of participation in watershed management projects.
Conclusion: the development of a description of new integrated watershed management services based on stakeholder participation and cooperation between natural resource management organizations is proposed as a fundamental step

کلیدواژه‌ها [English]

• "non-participation"
• "watershed projects"
• "non-parametric statistical tests"
• "Selab-chai subasin"