نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ابراهیم کریمی سنگچینی ¹
• سیدحسین آرامی ²
• احسان الوندی ³
• ابراهیم یوسفی مبرهن ⁴
• علی دسترنج ⁵
• مریم سادات جعفرزاده ⁶

¹ استادیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و

² استادیار، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

³ استادیار، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

⁴ استادیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

⁵ استادیار، بخش تحقیقات حفاظت‌ خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع‌طبیعی خراسان‌رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش

⁶ پژوهشگر پسادکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیرات اجتماعی و اقتصادی این ایستگاه بر جوامع روستایی پیرامون و شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت مردمی انجام شده است. جامعه آماری شامل ۱۹۵ خانوار ساکن در سه روستای مجاور ایستگاه پخش سیلاب داوودرشید بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۱۳۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی آن توسط متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۸۲۹/۰) تأیید شد. پرسشنامه طراحی‌شده شامل بخش‌های مختلفی از جمله ویژگی‌های جمعیت شناسی، میزان و نوع مشارکت، ارزیابی عوامل مؤثر بر مشارکت و راهکارهای بهبود آن بود. برای تحلیل داده‌ها، از آمار توصیفی برای ترسیم ویژگی‌های جمعیت‌شناختی جامعه و از آزمون‌های استنباطی مانند تحلیل عاملی اکتشافی برای شناسایی ابعاد اصلی مؤثر بر مشارکت استفاده شد. آزمون فریدمن نیز به منظور رتبه‌بندی عوامل و راهکارها به کار گرفته شد. در تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت، سه عامل اقتصادی «ایجاد فرصت‌های شغلی جدید»، «تنوع‌بخشی به منابع درآمدی» و «افزایش درآمد خانوار» به‌ترتیب با میانگین رتبه‌های ۵۵/۱۲، ۴۴/۱۲ و ۱۷/۱۲ در اولویت اول قرار گرفتند و عامل «افزایش مشارکت زنان» با میانگین رتبه ۰۲/۳ به عنوان نقطه ضعف اصلی پروژه شناسایی شد. آزمون فریدمن نیز تفاوت معنادار بین رتبه‌ها را تأیید کرد (۶۳۱/۱۰۱۳ = χ²). در بخش راهکارهای بهبود مشارکت، راهبردهای ملموس و معیشت‌محور شامل «بهبود منابع آبی» (میانگین رتبه ۵۶/۱۲)، «بهبود امکانات روستایی» (۱۶/۱۲) و «افزایش درآمد و بهره‌وری زمین» (۰۲/۱۲) مؤثرترین شناخته شدند، در حالی که راهکارهای نهادی و فرآیندی مانند «دریافت حمایت مالی» (۱۹/۳) کمترین اثرگذاری را داشتند. نتایج نشان می‌دهد که پروژه پخش سیلاب داوودرشید اگرچه در حوزه اقتصادی و زیرساختی موفق عمل کرده، اما در حوزه اجتماعی و نهادی نیازمند تقویت جدی است.

کلیدواژه‌ها

• پخش سیلاب
• مشارکت مردمی
• تأثیرات اجتماعی-اقتصادی
• مدیریت آبخیزداری
• جوامع محلی

عنوان مقاله [English]

Assessment of Social and Economic Impacts of the Davood Rashid Flood Spreading Station on Local Communities in Kouhdasht County, Iran

نویسندگان [English]

• Ebrahim Karimi Sangchini ¹
• Seyed Hossein Arami ²
• Ehsan Alvandi ³
• Ebrahim Yousefi Mobarhan ⁴
• Ali Dastranj ⁵
• Maryam Sadat Jaafarzadeh ⁶

¹ Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Khorramabad, Iran.

² Assistant Professor, Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Ahvaz, Iran

³ Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Research Institute (SCWMRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.

⁴ Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Semnan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center(AREEO), Semnan, Iran.

⁵ Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Department, khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (AREEO), Mashhhad. Iran

⁶ Postdoc Researcher, Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

چکیده [English]

This study aims to assess the social and economic impacts of this station on surrounding rural communities and identify factors influencing public participation. The statistical population consisted of 195 households residing in three villages adjacent to the Davood Rashid Flood Spreading Station, of which 130 individuals were selected as the sample using Cochran’s formula. Data were collected through a researcher-made questionnaire, whose validity was confirmed by experts and reliability was verified by Cronbach’s alpha coefficient (0.829). The designed questionnaire included various sections, such as demographic characteristics, level and type of participation, evaluation of factors affecting participation, and strategies for its improvement. For data analysis, descriptive statistics were used to outline the demographic characteristics of the community, and inferential tests, such as exploratory factor analysis, were employed to identify the main dimensions affecting participation. The Friedman test was also utilized to rank the factors and strategies. In the analysis of factors affecting participation, three economic factors—"creating new job opportunities," "diversifying income sources," and "increasing household income"—ranked first with mean ranks of 12.55, 12.44, and 12.17, respectively, while "enhancing women’s participation" was identified as the main weakness of the project with a mean rank of 3.02. The Friedman test also confirmed a significant difference between the ranks (χ² = 1013.631). In the section on strategies to improve participation, tangible and livelihood-oriented strategies including "improving water resources" (mean rank = 12.56), "enhancing rural facilities" (12.16), and "increasing income and land productivity" (12.02) were found to be the most effective, while institutional and process-oriented strategies such as "receiving financial support" (3.19) had the least impact. The results indicate that while the Davood Rashid Flood Spreading Project has succeeded in the economic domain and infrastructural development, it requires serious strengthening in the social domain and institutional aspects.

کلیدواژه‌ها [English]

• Floodwater Spreading
• Public Participation
• Socio-economic Impacts
• Watershed Management
• Local Communities