نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سید احمد حسینی ¹
• محمد رستمی ²
• مسعود اکبری ²
• روح انگیز اختری ²
• مهرناز بنی اعمام ²
• محمدرضا غریب رضا ²
• نظام اصغری پور ²

¹ پژوهشکده حفاظت خاک وآبخیزداری

² پژوهشکده آبخیزداری

چکیده

قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ با هدف برقراری مالکیت عمومی بر منابع آب، جلوگیری از برداشت بی‌رویه و تضمین مصرف معقول تدوین شد و ابزارهایی نظیر پروانه بهره‌برداری، کنتورگذاری، تعیین مناطق ممنوعه و کمیسیون‌های محلی را معرفی کرد که در زمان خود چارچوبی نسبتاً جامع، پیشرو و مبتنی بر زبان مشترک حقوقی برای مدیریت یکپارچه منابع سطحی و زیرزمینی فراهم آورد. این قانون با گذشت چهار دهه، علی‌رغم برخورداری از نقاط قوت پایدار، با چالش‌های عمیق ساختاری، اجرایی و عدم همه جانبه‌گرایی مواجه شده و ضعف شدید اجرا، تمرکزگرایی افراطی، حذف کامل مشارکت ذی‌نفعان، نادیده گرفتن حقابه محیط‌زیست، ناسازگاری با تغییر اقلیم و پدیده فرونشست زمین، فقدان هوشمندسازی، ابهام در مفاهیم عدالت و مصرف معقول و نبود حکمرانی حوضه‌ای مشارکتی را به همراه آورده است. بحران کنونی آب ایران بیش از آن‌که ناشی از فقدان قانون باشد، نتیجه ناکافی بودن همین قانون در مواجهه با واقعیت‌های قرن بیست‌ویکم و اجرای ناکارآمد آن است. رفع این بحران نیازمند اجرای بی‌تعارف و هوشمند قانون موجود در کوتاه‌مدت و سپس بازنویسی کامل آن در میان‌مدت با رویکرد مدیریت یکپارچه حوضه‌ای، مشارکتی، محیط‌زیست ‌محور، داده‌محور و سازگار با تغییر اقلیم است.

کلیدواژه‌ها

• قانون توزیع عادلانه آب
• حکمرانی آب
• بازنگری قانونی
• عدالت زیست‌محیطی

عنوان مقاله [English]

Evaluating Four Decades of the Fair Water Distribution Law in Iran: Performance, Challenges, and Prospects for Reform

نویسندگان [English]

• Seyed Ahmad Hosseini ¹
• mohamad rostami ²
• masoud akbari ²
• roohangiz akhtari ²
• mehrnaz baniamam ²
• mohammadreza gharibreza ²
• nezam asgharipour ²

¹ SCWMRI

² scwmri

چکیده [English]

The Fair Water Distribution Act, enacted in 1982 with the aim of establishing public ownership over water resources, preventing excessive abstraction, and ensuring reasonable consumption, introduced instruments such as exploitation permits, water-meter installation, designation of forbidden zones, and local commissions. At the time, the Act provided a relatively comprehensive and progressive framework with a shared legal language for integrated management of both surface and groundwater resources. Four decades later, despite its enduring strengths, the Act faces profound structural and implementation challenges and lacks a holistic perspective. Severe weaknesses in enforcement, excessive centralization, exclusion of stakeholders from decision-making, disregard for environmental water rights, incompatibility with climate change and land subsidence, insufficient digitalization, ambiguities in the concepts of justice and reasonable use, and the absence of participatory basin-level governance have all emerged. Iran’s current water crisis stems less from the absence of legislation and more from the inadequacy of this Act in confronting twenty-first-century realities and from its ineffective implementation. Addressing this crisis requires, in the short term, rigorous and intelligent enforcement of the existing law, followed by, in the medium term, a complete re-drafting of the Act with an integrated, participatory, environmentally oriented, data-driven, and climate-adaptive approach to basin management.

کلیدواژه‌ها [English]

• Fair Water Distribution Act
• water governance
• legal reform
• environmental justice