نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• رحیم کاظمی ¹
• باقر قرمز چشمه ²

¹ عضو هیات علمی

² پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

آگاهی از تغییرات زمانی جریان پایه و اطلاع از روند تغییرات آن در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران برای تدوین برنامه‌‌های مدیریت منابع آب حوضه ضروری است. در این پژوهش حوضه رودخانه بارون‌چای به مبداء ایستگاه قلعه جوق با آمار دبی روزانه دوره آماری سال‌های آبی 1355-1396 انتخاب شد. با استفاده از نقشه توپوگرافی با مقیاس و 1:50000 موقعیت ایستگاه و محدوده مورد پژوهش مشخص و پارامترهای اولیه حوضه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، استخراج شد. سپس، شاخص جریان پایه با استفاده از سری زمانی داده‌های روزانه جریان و به روش فیلتر رقومی برگشتی یک پارامتره، استخراج شد. سری زمانی ماهانه، فصلی و سالانه شاخص جریان پایه تهیه شد و به روش من-کندال روند تغییرات در دوره آماری و بازه زمانی قبل و بعد از احداث سد در بالادست ایستگاه‌آبسنجی بررسی شد. نتایج نشان داد که میانگین شاخص جریان پایه دراز‌مدت در مقیاس سالانه برابر با 552/0 است. در مقیاس فصلی نیز بیشترین سهم مشارکت جریان‌های زیر‌سطحی در جریان رودخانه مربوط به زمستان و تابستان است و حداقل نیز مربوط به بهار می‌باشد. حداکثر جریان پایه دراز‌مدت ماهانه به دی ماه به‌میزان 651/0 و حداقل به‌میزان 470/0 به اردیبهشت تعلق دارد. توزیع داده‌های شاخص جریان پایه، نشان‌دهنده این است که 50 درصد شاخص جریان پایه در فصل بهار بین 47/0 تا 53/0 فصل تابستان بین 55/0 تا 62/. پاییز بین 49/0تا 55/0 زمستان52/0 تا 64/0 و سالانه بین 52 تا 57/0 است. روند تغییرات جریان پایه در کلیه گام‌های زمانی ماه، فصل و سال، به استثناء خرداد و مهر منفی است. میانگین درازمدت شاخص جریان پایه در بازه زمانی قبل از احداث سد، سال1355 تا 1374 برابر با 0.542 است و در بازه زمانی بعد از احدااث سد، سال 1374 تا 1396 برابر با 0.562 است. قابل توجه اینکه تاثیر مداخلات انسانی ناشی از احداث سد بر روی شاخص جریان پایه سالانه درازمدت، به میزان 0.02 است.

کلیدواژه‌ها

• آب‌های زیرزمینی
• تحلیل روند
• تفکیک جریان
• فیلتر رقومی برگشتی
• گام زمانی

عنوان مقاله [English]

Temporal variation of base flow in the Baronchay- River sub-basin,Aras

نویسنده [English]

• Bagher Ghermez-cheshme ²

¹

² Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran

چکیده [English]

Knowledge of temporal variation of base flow and its change trends in arid and semi-arid regions such as Iran is essential for developing basin water resources management plans. In this study, the Barun-chay River basin was selected with daily stream flow discharge for the period of 1976-1997. Using a topographic map with a scale of 1:50,000, the location of the station and the area under study were determined, and the initial parameters of the basin were extracted. Then, the base flow index (BFI) was extracted using the time series of daily stream flow data and the one-parameter Recursive digital filter method. Monthly, seasonal, and annual time series of BFI were prepared, and trend analysis was conducted before and after the dam was constructed upstream of the hydrometric station using the Mann-Kendall method. The results showed that the average long-term annual BFI was 0.552. On a seasonal scale, the highest BFI was related to winter and summer, and the minimum was related to spring. The maximum long-term monthly BFI was related to January at 0.651 and the minimum was related to May at 0.470. The distribution of BFI data indicates that 50 percent of BFI in spring was between 0.47 and 0.53, in summer between 0.55 and 0.62, in autumn between 0.49 and 0.55, in winter between 0.52 and 0.64, and annually between 0.52 and 0.57. The trend of BFI in all time steps of the month, season, and year, except for June and October, was negative. The long-term average BFI before the construction of the dam, 1976 to 1995, was 0.542, and after the dam construction, 1995 to 1997, it was 0.562. It is noteworthy that the impact of human interventions resulting from the construction of the dam on the long-term annual BFI was 0.02.

کلیدواژه‌ها [English]

• Flow Separation
• Groundwater
• Recursive Digital Filter
• Time Step
• Trend Analysis