نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حافظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

2 دانشیار دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران، نور، خیابان امام خمینی، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی

چکیده

در این تحقیق با توجه با اینکه شروع آستانه رواناب و فرسایش همزمان اتفاق می‌افتد و به اشتباه فقط اصطلاح شروع آستانه رواناب را در تحقیقات مختلف به کار می‌برند و کمتر به اصطلاح شروع آستانه فرسایش پرداخته می‌شود. به منظور تعیین مهمترین عوامل موثر در شروع آستانه همزمان رواناب و فرسایش کاربری‌های مختلف نهشته‌های سازند های آغاجاری و گچساران، بخشی از حوزه آبخیز مرغا و کوه گچ شهرستان ایذه با مساحت 1609 و 1202 هکتار انتخاب گردید. این تحقیق به منظور تعیین رابطه بین آستانه شروع رواناب و فرسایش به‌وسیله شبیه ساز باران با برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک مانند درصد ماسه خیلی ریز، شن، رس، سیلت، اسیدیته، هدایت الکتریکی، رطوبت، کربنات کلسیم و ماده آلی در کاربری‌های مختلف سازند‌های آغاجاری و گچساران انجام شد. سپس نمونه‌برداری زمان آستانه شروع رواناب و فرسایش در 13 نقطه و با سه بار تکرار در سازندهای آغاجاری و گچساران در شدت‌های مختلف بارش 75/0، 1 و 25/1 میلیمتر در دقیقه در سه کاربری مرتع، منطقه مسکونی و اراضی کشاورزی به کمک دستگاه شبیه ساز باران انجام شد. به منظور انجام تحلیل‌های آماری از نرم افزار SPSS و EXCEL استفاده شد. مهمترین عوامل موثر در آستانه شروع رواناب و فرسایش به کمک رگرسیون چند متغیره شناسایی شدند. به‌طور کلی در سازند گچساران در هر سه کاربری بیشترین نقش را در افزایش زمان شروع رواناب و فرسایش، رس و کربنات کلسیم از خود نشان دادند و بیشترین نقش را در کاهش زمان شروع رواناب و فرسایش در سازند گچساران، ماسه خیلی ریز و رطوبت از خود نشان دادند. ولی در سازند آغاجاری در هر سه کاربری بیشترین نقش را در افزایش زمان شروع رواناب و فرسایش، رس و ماده آلی از خود نشان دادند و بیشترین نقش را در کاهش زمان شروع رواناب و فرسایش در سازند آغاجاری، ماسه خیلی ریز و شن و شوری خاک از خود نشان دادند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Comparison of Runoff and Erosion Simultaneous Threshold in the soil of Different land uses

نویسندگان [English]

  • hamzeh saeediyan 1
  • Hamidreza Moradi 2

1 Assistant Professor, Department of Soil Conservation and Watershed Management Research, Kerman Agricultural and Natural Resource Research Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Kerman, Iran. H

2 Associate professor, Department of watershed management engineering, college of natural resource, Tarbiat modares university, Noor, Iran, hrmoradi@modares.ac.ir; hrmoradi1340@yahoo.com ,mobile: 09123875311

چکیده [English]

In this research, considering that the threshold of runoff and erosion occurs simultaneously and mistakenly only the term of runoff threshold is used in different researches and do care less about erosion threshold and in order to determine the most important factors affecting the simultaneous threshold of runoff and erosion of different land uses of Aghajari and Gachsaran formations, part of Margha and Kuhe Gach watersheds of Izeh city with an area of 1609 and 1202 Hectare selected. This study was conducted to determine the relationship between runoff and erosion threshold using a rain simulator with some soil physical and chemical properties such as very fine sand percentage, sand, clay, silt, pH, electrical conductance, moisture, calcium carbonate and organic matter in different land uses of Aghajari and Gachsaran formations. Then, sampling was done at 13 points and with three replicates in Aghajari and Gachsaran formations at different rainfall intensities of 0.75, 1, and 1.25 mm/min in 3 land uses of rangeland, residential area, and agricultural land using a rain simulator. SPSS and EXCEL soft wares were used for statistical analysis. The most important factors affecting runoff and erosion threshold were identified by multivariate regression. In general, in Gachsaran formation in all three land uses, clay and calcium carbonate showed the highest role in increasing the threshold of runoff and erosion. The most roles in reducing runoff and erosion threshold showed very fine sand and moisture content in Gachsaran Formation. However, in the Aghajari Formation, in all three land uses, the highest role in increasing the threshold of runoff and erosion, showed clay and organic matter. In addition, the most roles in reducing the threshold of runoff and erosion in the Aghajari formation showed very fine sand and soil sand and salinity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Run off and Erosion threshold
  • Formation
  • Rain simulator
  • land use