نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی/بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی/ موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی/کرج/ایران

چکیده

حوضه آبریز کرخه در ناحیه غربی تا جنوب‌غربی ایران و در منطقه‌ای خشک تا نیمه‌خشک قرار دارد. وجود سیستم های کشاورزی مختلف، از جمله کشاورزی آبی و دیم، پائین بودن بهره‌وری آب محصولات کشاورزی، وجود محدودیت های تولید (شوری و زهداری در پائین دست)، فقر و کمبود معیشت جوامع محلی (در بالادست)، مسائل تاثیرات بالادست بر پائین دست حوضه، مسائل زیست محیطی و غیره، حوضه آبریز کرخه را به عنوان گزینه و مدل مناسبی در کشور برای برنامه جهانی چالش آب و غذا CGIAR (CPWF) پیشنهاد نمود. لذا این حوضه به عنوان یکی از حوضه‌های آبریز معرّف از میان 9 حوضه آبریز دیگر این برنامه جهانی، و به عنوان مدلی برای مناطق خشک و نیمه خشک جهان انتخاب و طی فاز 1 (2004 الی 2008) برنامه در آن به اجرا درآمد. در اجرای این برنامه در حوضه، رویکردها، سازمان و سازوکار، ساختار مدیریتی، معیارهای فنی و برنامه ای، اصول مدیریت حوضه، مشارکت ذینفعان، نوآوری ها و شیوه‌های ارائه خروجی ها و غیره، در مراحل مختلف انتخاب حوضه، شروع برنامه، و حین اجرای پروژه های مصوب برنامه، در حوضه اتخاذ و به کاربرده شدند. لذا هدف از تدوین این مقاله مستند سازی روش‌شناسی به کار رفته در جریان فرآیند اجرای برنامه پژوهشی-توسعه‌ای بین‌المللی CPWF در حوضه کرخه می‌باشد. تا از این طریق دانش پنهان آن آشکار شده و تجارب و دستاوردهای مرتبط مستند شده و برای استفاده در سایر برنامه‌ها و پروژ‌های مشابه در این حوضه و یا سایر حوضه‌های آبریز در کشور مورد استفاده قرار گیرند. از دستاوردها و روش شناسی‌های مهم و شاخص مستند شده حاصل از برنامه و متکی بر نتایج دانش پنهان آن، می توان روش شناسی توسعه مشارکتی فناوری ها، بررسی مسیرهای اثرات پروژه، معیارهای انتخاب سایت های پژوهشی، و روش شناسی تعیین اصول مدیریت یکپارچۀ حوزه آبخیز را نام برد، که این موارد به همراه سایر موارد در این مقاله به تفصیل ارائه و تشریح شده اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study of the approach used in the CGIAR challenge program on water and food in the management of Catchments of Karkheh River, Iran

نویسنده [English]

  • Nader Heydari

Associate Professoق/, Irrigation and Drainage Dep. /Agricultural Engineering Research Institute/ Karaj/Iran.

چکیده [English]

Karkheh River Basin (KRB) is located in an arid to semi-arid region and spreads from the west to southwest of Iran, Existence of different agricultural systems such as irrigated and rainfed agriculture, low levels of water productivity, existence of production constraints (salinity and waterlogging in downstream), poverty and lack of livelihood of local communities (in upstream), issues of upstream-downstream interactions, and environmental issues, have lead KRB to be a suitable model in the country for global studies of CGIAR challenge program on water and food (CPWF). Therefore, KRB was selected as one of the benchmark basins among the 9 basins of the CPWF, as a model for arid and semi-arid basin of the world and was implemented during phase 1 of the program (2004 to 2008). During the implementation of CPWF program in the KRB, approaches; organization and mechanism; management structure; technical and planning criteria; watershed management principles; stakeholder participation; innovations and methods of dissemination of outputs are used in different steps of basin selection; program initiation; and in implementation stages of the approved projects. The main objective of this paper is to document the methodology used during the process of implementing the CPWF research-development program in KRB. In this way, its hidden knowledge is revealed and related experiences and achievements are documented and used for future uses in other similar projects in this or other basins in the country. From the important and novel achievements and methodologies obtained from the program and based on the results of its hidden knowledge, the methodology of participatory technology development, impact pathways, criteria for selecting research sites, methodology for determining the WP at basin scale, and methodology for determining the principles of integrated watershed management, could be nominated. These cases along with other cases are presented and elaborated in this paper in detail.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Documentation"
  • " Impact pathway
  • " "International"
  • "Local community"
  • "Participatory Technology Development"
  • "Resilience"
  • "Water productivity"