فاطمه حیدری؛ فروغ گل کار
چکیده
مقدمهابرها نقش حیاتی در تعادل انرژی زمین ایفا میکنند و تغییر در ویژگیها، فراوانی و توزیع آنها میتواند بازخوردهای مثبت یا منفی بر گرمایش جهانی داشته باشد. تشکیل ابر و تأثیر آن بر آبوهوای کره زمین پیوسته از مباحث مورد توجه در علوم زیستمحیطی است که با تأثیر بر بیلان انرژی کره زمین و در نتیجه تغییر در الگوهای همرفت و تشکیل و توزیع ...
بیشتر
مقدمهابرها نقش حیاتی در تعادل انرژی زمین ایفا میکنند و تغییر در ویژگیها، فراوانی و توزیع آنها میتواند بازخوردهای مثبت یا منفی بر گرمایش جهانی داشته باشد. تشکیل ابر و تأثیر آن بر آبوهوای کره زمین پیوسته از مباحث مورد توجه در علوم زیستمحیطی است که با تأثیر بر بیلان انرژی کره زمین و در نتیجه تغییر در الگوهای همرفت و تشکیل و توزیع ابر میتواند اثرات مهمی بر چرخه آب جهانی نیز داشته باشد. ابرناکی کل بهمیزان پوشش هر نوع ابر در آسمان اشاره دارد و این مفهوم برای توصیف مقدار آسمانی که توسط ابرها پوشیده شده است، استفاده میشود. پوشش ابر بر حسب اکتا یا هشتم آسمان بیان میشود و دامنهای بین صفر تا نه دارد. هدف این پژوهش، مقایسه مکانی و زمانی تغییرات معنیدار پوشش ابر کل در مقیاس فصلی و طی شش دهه در گستره ایران است که این مهم بر پایه تحلیل آماری و مشاهدهای نتایج طی دوره آماری برگزیده انجام پذیرفته است. با توجه به ویژگیهای اقلیمی ایران، فصل تابستان که عموماً با پایداری جو، کمبارشی و پوشش ابری بسیار اندک همراه است، از دامنه بررسی حذف شد تا تمرکز پژوهش بر فصولی قرار گیرد که بیشترین فعالیت جوی و تغییرات پوشش ابری را تجربه میکنند. مواد و روشهادادههای باز تحلیل ماهانه پوشش ابری کل استخراج شده از مرکز اروپایی ECMWF، نسخه ERA5 و با تفکیک مکانی 0.25 درجه منبع داده مورد استفاده در این پژوهش است. بازه زمانی مورد مطالعه دوره 60 ساله بین سالهای 1961 تا 2021 است. با میانگینگیری از دادههای ماهانه (سه ماه در هر فصل)، سری زمانی ابرناکی کل بهصورت فصلی طی 60 سال تهیه شد. برای هر فصل طی شش دهه مورد پژوهش توزیع ابرناکی کل با دیگر دههها برای هر شبکه مورد مقایسه قرار گرفت. تعیین معنیداری تفاوت ابرناکی هر دهه از دهههای مورد مقایسه برای هر شبکه با شبکه متناظر بر اساس آزمون من-ویتنی و با تکرار و حذف رخدادهای تصادفی بهروش مونتکارلو با 10000 تکرار و در سطح معنیداری 95 درصد انجام گرفت و مقادیر تفاوت معنیدار بهصورت درصد نمایش داده شد. نتایج و بحثبررسی میانگین اقلیمی 60 ساله ابرناکی در گستره ایران نشان دهنده الگوی کاهشی شیب تغییرات ابرناکی کل از شمال غرب به جنوب شرق کشور در فصول بهار، پاییز و زمستان است. مقایسه توزیع فصلی ابرناکی کل در ایران نشان داد که تغییرات ابرناکی بهاره بهطور معنیداری در مناطق جنوب و جنوب غرب کشور افزایش یافته است، درحالیکه در شمال شرق، شرق و جنوب شرق کاهش قابل توجهی مشاهده میشود. در پاییز، تغییرات معنیدار محدود به مناطقی کوچک از شمال کشور بوده و بیشتر مناطق تغییرات قابل ملاحظهای نشان نمیدهند. اما در زمستان، کاهش ابرناکی بهصورت گستردهای در سراسر کشور، بهویژه در مناطق زاگرس و جنوب غرب، نمایان است. این کاهش در دهه ششم (2021-2011) نسبت به دهههای قبلی شدت بیشتری داشته و شامل مناطقی با ابرناکی متوسط تا زیاد است. نتیجهگیریبررسی تغییرات معنیدار ابرناکی کل نشان داد که در فصل بهار چرخههای کاهشی و افزایشی معنیدار در مقایسه دهههای مختلف قابلمشاهده است که این تغییرات بیشتر در مناطق خشک و نیمهخشک شرق و جنوب شرق کشور قابل مشاهده بود. لذا، در پژوهشهای آتی، مطالعه تغییرات احتمالی در تشکیل و ورود سامانههای بارشی مؤثر بر منطقه میتواند مورد توجه قرار گیرد. در فصل پاییز، تغییرات معنیدار ابرناکی بهندرت مشاهده شد که ضرورت بررسی تغییرات ماهانه ابرناکی برای تشخیص نوسانات احتمالی ابرناکی پاییزه را برجسته میکند. برای فصل زمستان، کاهش گسترده و معنیدار ابرناکی بهویژه در دهه ششم نسبت به پنج دهه پیشین از اهمیت ویژهای برخوردار است. بهطوریکه در مقایسه دهه پنجم و ششم کل گستره کشور با کاهش معنیدار ابرناکی مواجه بوده است. این مهم در بحث بیلان انرژی و همچنین بررسی تغییرات احتمالی در ریزشهای جوی زمستانه میتواند مورد توجه پژوهشهای آتی باشد. تغییرات دورهای ابرناکی مشاهده شده در این پژوهش، پیامدهایی برای مدیریت منابع آب، کشت دیم و تبخیر و تعرق میتواند داشته باشد و نیازمند پژوهشهای عمیقتر است.
بنفشه یثربی؛ مجید صوفی؛ سید خلاق میرنیا؛ جهانگرد محمدی
چکیده
این پژوهش با هدف انجام مطالعات مورفومتری، بررسی ارتباطات هندسی بین آنها، در دو کاربری مرتعی و کشاورزی انجام شده است. در ابتدا، ویژگیهای هندسی و توپوگرافی 120 آبکند در بخش نیمهخشک استان شامل عرض بالا، عمق، عرض پایین، ارتفاع بالاکند، همچنین، ویژگیهای سطح حوزه آبخیز آبکندها شامل میزان پوشش سطحی و خاک لخت بهوسیله پلاتهای ...
بیشتر
این پژوهش با هدف انجام مطالعات مورفومتری، بررسی ارتباطات هندسی بین آنها، در دو کاربری مرتعی و کشاورزی انجام شده است. در ابتدا، ویژگیهای هندسی و توپوگرافی 120 آبکند در بخش نیمهخشک استان شامل عرض بالا، عمق، عرض پایین، ارتفاع بالاکند، همچنین، ویژگیهای سطح حوزه آبخیز آبکندها شامل میزان پوشش سطحی و خاک لخت بهوسیله پلاتهای یک متر مربعی به همراه نمونههای ترکیبی خاک از سطح حوزه آبخیز و دیواره آبکندها برداشت شد. بر نمونههای خاک آزمایشهای فیزیکی و شیمیایی از قبیل بررسی بافت خاک، مواد آلی، آهک کل و فعال، هدایت الکتریکی، اسیدیته، سدیم، منیزیم و کلسیم در آزمایشگاه انجام شد. نتایج بررسی روابط مورفومتریک آبکندها نشان داد که نسبت عرض بالا به عمق آبکندهای کشاورزی و مرتعی بهترتیب برابر با 2.1 و 1.5 بوده، نسبت عرض بالا به طول بهترتیب در کاربری کشاورزی و مرتعی برابر با 0.41 و 0.57 بهدست آمد که در نتیجه آبکندهای مرتعی کشیدگی بیشتری داشتهاند. رابطه معکوس نمایی بین شاخصهای فوق با شیب نشان داد که عوامل توپوگرافی بر شکل نهایی آبکندها تاثیرگذار بوده است. شاخص عرض پایین به عرض بالا بهترتیب در آبکندهای کشاورزی و مرتعی برابر با 0.33 و 0.30 و شکل مقطعهای عرضی بهترتیب ذوزنقه و V بوده است. نتایج همچنین نشان داد که عامل شیب 14 درصد از تغییرات مساحت مقطعهای عرضی را تبیین کرده، رشد عرضی آبکندها در کاربریهای کشاورزی و مرتعی بهترتیب 84 و 73 درصد از تغییرات حجم فرسایش را تبیین کرده است و عوامل با تاثیر مثبت بر تغییر حجم فرسایش آبکندی میزان ماسه در خاک سطحی، کاربری و شیب بودند. آبکندهای مورد مطالعه در هر دو کاربری دارای بعد فراکتال متوسط 1.08 بودهاند و بهصورت خطی با افزایش طول و بهصورت توانی با افزایش حجم آبکندها افزایش یافته است. توان مساحت در قاعده هک در آبکندهای کشاورزی و مرتعی بهترتیب برابر با 0.50 و 0.54 بوده است.
نادر جلالی؛ فاضل ایرانمنش؛ محمدهادی داودی
چکیده
بسیاری از طوفانها، با استفاده از تصاویر و دادههای اقلیمی و محیطی بررسی میشوند. بیشتر تحلیلها به روش تولید دمای درخشایی، شاخصها و تصاویر رنگی کاذب محدود میشود. در موارد زیادی نیز برای منشاءیابی طوفانها از تفسیر چشمی استفاده میشود. با توجه کارایی متفاوت شاخصها و روشها، در این تحقیق، پهنههای ...
بیشتر
بسیاری از طوفانها، با استفاده از تصاویر و دادههای اقلیمی و محیطی بررسی میشوند. بیشتر تحلیلها به روش تولید دمای درخشایی، شاخصها و تصاویر رنگی کاذب محدود میشود. در موارد زیادی نیز برای منشاءیابی طوفانها از تفسیر چشمی استفاده میشود. با توجه کارایی متفاوت شاخصها و روشها، در این تحقیق، پهنههای گرد و غباری با استفاده از روش طبقهبندی مکانی تهیه و مرز پلیگونهای مربوطه به روش تصویر چشمی تدقیق شدند. منشاءهای تولید گرد و غبار نیز به روش تفسیر چشمی بر اساس معیارها شناخته شده، به نقشه در آمدهاند. برای شناخت طوفانهای گرد و غبار سالهای 1384 الی 1387، تصاویر رنگی مرکب سنجنده MODIS منطقه تهیه و به نوارهای اولیه تشکیل دهنده آنها تجزیه شده و با استفاده از روشهای مختلف پردازش و تفسیر آنها مورد پردازش و تفسیر قرار گرفتند. مقایسه پراکنش مکانی مناطقی که قبلا بهعنوان منشاء طوفانها معرفی شدهاند و آنچه که بر اساس نتایج این تحقیق بهعمل آمده است، نشان از افزایش چشمگیر منشاءها و بحرانی بودن شرایط در منطقه دارد. تهیه نقشههای روزانه مناطق تحت تاثیر گرد و غبار در طول سال و وضعیت سالانه اسقرار طوفانهای شدید و بسیار شدید حامل گرد و غبار در دوره بررسی و معرفی مناطق اصلی تولید گرد و غبار ها در بینالنحرین و تاثیرگذاری آنها بر طوفانهایی که به سمت جنوب و جنوب غرب ایران وارد میشوند از دیگر نتایج این تحقیق به شمار میروند. بررسیها نشان میدهد که نتایج بهدست آمده از به کارگیری روش طبقهبندی، با نتایج حاصل از مدلسازی به روش محاسبه اختلاف دمای درخشایی همخوانی دارد. بنابراین، این روش ساده را میتوان در مواقعی که به دادههای اصلی دسترسی وجود ندارد، برای تشخیص منشاء، کشند و مناطق تحت تاثیر طوفانهای گرد و غبار پیشنهاد نمود.
بهرام ثقفیان؛ سامان محمدی؛ باقر قرمزچشمه
دوره 1، شماره 1 ، اردیبهشت 1388، ، صفحه 32-45
چکیده
محاسبه ویژگیهای جریان کم در طراحی دبی سازههای انحراف آب، تأمین آب نیروگاههای برق آبی، تعیین آستانه کیفیت آب در رودخانهها، برآورد بار مجاز برای دفع فاضلاب، تأمین آب شهری و صنعتی بسیار مهم است. تحلیل جریانهای کم با تداومها و دوره بازگشتهای مختلف و استخراج روابط منطقهای حاصل به منظور برآورد جریانهای کم در نقاط ...
بیشتر
محاسبه ویژگیهای جریان کم در طراحی دبی سازههای انحراف آب، تأمین آب نیروگاههای برق آبی، تعیین آستانه کیفیت آب در رودخانهها، برآورد بار مجاز برای دفع فاضلاب، تأمین آب شهری و صنعتی بسیار مهم است. تحلیل جریانهای کم با تداومها و دوره بازگشتهای مختلف و استخراج روابط منطقهای حاصل به منظور برآورد جریانهای کم در نقاط فاقد ایستگاه هیدرومتری استان گیلان،هدف اصلی این مقاله است.این تحقیق در محدوده حوضههای بالادست استان گیلان با 35 ایستگاه هیدرومتری با آمار دبی روزانه نسبتا طولانی مدت صورت گرفت.پس از انتخاب دوره آماری مشترک و بازسازی دادهها، حداقل جریان ایستگاهها با تداومهای 10، 30، 60، 90 و 180 روزه برآورد گردید. با استفاده از تحلیل فراوانی و مقایسه توزیعهای مختلف، توزیع آماری لوگ پیرسون تیپ 3 برای تداومهای بالای 60 روز و توزیع آماری لوگ نرمال برای تداومهای کمتر از 60 روز، مناسبترین توزیعها تشخیص داده شدند. سپس،جریانهای کم با دوره بازگشتهای دو، پنج، 10، 25، 50، 100 و 200 ساله محاسبه گردید.از طرف دیگر با استخراج پارامترهای مؤثر بر جریانهای کم و با استفاده از تحلیل عاملی و همبستگی مشخصات فیزیکی حوضه با مقادیر جریانهای کم، پنج پارامتر مساحت حوضه، متوسط بارش سالانه، شیب حوضه، ارتفاع متوسط و تراکم زهکشی بهعنوان پارامترهای مستقل شناخته شدند. سپس به وسیله تحلیل خوشهای حوضههای منطقه به دو گروه همگن تقسیم گردید. پساز تعیین حوضههای همگن با استفاده از رگرسیون گام به گام،به ترتیب مساحت حوضه، بارش متوسط سالانه و شیب حوضه به عنوان مؤثرترین پارامترها در تخمین جریانهای کم شناسایی شدند . با درنظر گرفتن مقادیر جریان کم با تداوم و دوره بازگشتهای مختلف، مدلهای ریاضی منطقهای چند متغیره برآورد جریانهای کم استخراج شدند.
