پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری مهندسی و مدیریت آبخیز 2251-9300 6 1 2014 04 21 Effect of drought on groundwater resources in order to optimize utilization management, case study: Plain Alashtar بررسی تأثیر خشک‌سالی بر منابع آب زیرزمینی به‌منظور مدیریت بهینه بهره‌برداری، مطالعه موردی: دشت الشتر 10 20 101733 10.22092/ijwmse.2014.101733 FA غلامرضا چمن‌پیرا دانشجوی دکترای، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران غلامرضا زهتابیان استاد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران حسن احمدی استاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران آرش ملکیان استادیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران Journal Article 2013 09 03 Drought is the most hazardous natural phenomenon. Although not preventable, its negative effects can be reduced through taking some measures. One of the systems severely affected by drought while less considered is the groundwater. In this study, drought status and its impact on groundwater resources was investigated in Alashtar Plain using Standardized Precipitation Index (SPI) at monthly, quarterly, and annual scales and the Groundwater Resource Index (GRI) during the statistical period of 1991-2010. After data collection, statistical errors were corrected by subtraction and ratios method. Then, to determine the status, SPI and GRI were calculated with DIP software on an annual, seasonal, and three, six, nine, 12, 18, 24, and 48-month time scales for Alashtar Plain. Then, according to SPI and GRI value, the moisture status were determined for each period. Results indicated that the trend of plain meteorological and groundwater drought is negative. Correlation between SPI at different time scales with and without the time delay and with average groundwater level and GRI was analyzed. Statistical analysis showed that SPI was significant at the level of 0.01, in the 24-month time scale without any time delay with mean groundwater level and GRI and had the highest correlation coefficient, suggesting the impact of drought on Alashtar plain groundwater. Regression relation between the mean level of the water table and SPI_24 showed that 64.4% of the variance at the mean level of water table was affected by SPI_24 and 35.6% was affected by other factors. Drought magnitude (DM) analysis showed that meteorological and groundwater droughts are consistent with winter and autumn, respectively. Undoubtedly, optimized utilization management, especially in spring and summer, may have a critical impact on preventing damages to the groundwater resources of the region. <span dir="RTL">خشک‌سالی مخاطره آمیزترین پدیده طبیعی است. گرچه امکان جلوگیری از وقوع </span><span dir="RTL">آن </span><span dir="RTL">وجود ندارد، اما می‌توان با انجام اقداماتی اثرات منفی آن را کم نمود. یکی از سیستم‌هایی که به‌شدت تحت تأثیر خشک‌سالی واقع شده و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، آب‌های زیرزمینی است. در </span><span dir="RTL">این </span><span dir="RTL">پژوهش، </span><span dir="RTL">با </span><span dir="RTL">استفاده</span><span dir="RTL"> از </span><span dir="RTL">شاخص بارندگی </span><span dir="RTL">معیار </span><span dir="RTL">شده </span>(SPI) <span dir="RTL">در </span><span dir="RTL">مقیاس‌های </span><span dir="RTL">مختلف </span><span dir="RTL">ماهانه، </span><span dir="RTL">فصلی </span><span dir="RTL">و </span><span dir="RTL">سالانه </span><span dir="RTL">و شاخص </span><span dir="RTL">منبع آب زیرزمینی </span>(GRI) <span dir="RTL">در</span><span dir="RTL">طول</span><span dir="RTL"> دور</span><span dir="RTL">ه</span><span dir="RTL"> آماری 1389-1370 وضعیت خشک‌سالی و تأثیر آن بر منابع آب زیرزمینی </span><span dir="RTL">دشت الشتر بررسی شد. پس </span><span dir="RTL">از انجام آزمون‌های همگنی روی داده‌های جمع‌آوری شده و رفع نواقص آماری به </span><span dir="RTL">روش</span><span dir="RTL"> تفاضل </span><span dir="RTL">و </span><span dir="RTL">نسبت‌ها، شاخص‌های مذکور از طریق نرم‌افزار DIP </span><span dir="RTL">در مقیاس‌های زمانی سالانه، فصلی و سه، شش، نه، 12، 18، 24 و 48ماهه محاسبه شد. در مرحله بعد با توجه به مقدار SPI </span><span dir="RTL">و GRI </span><span dir="RTL">محاسبه شده، </span><span dir="RTL">وضعیت رطوبتی برای هر بازه زمانی تعیین شد. </span><span dir="RTL">نتایج نشان می‌دهد</span><span dir="RTL">  که </span><span dir="RTL">روند خشک‌سالی هواشناسی و آب زیرزمینی دشت منفی است. همبستگی بین شاخص SPI </span><span dir="RTL">در مقیاس‌های زمانی مختلف با اعمال و بدون اعمال تأخیر زمانی، با میانگین تراز سطح سفره آب زیرزمینی و شاخص GRI </span><span dir="RTL">بررسی شد. تحلیل‌های آماری نشان داد که شاخص SPI </span><span dir="RTL">در مقیاس زمانی 24ماهه بدون تأخیر زمانی با میانگین تراز سطح سفره آب زیرزمینی و شاخص GRI </span><span dir="RTL">در سطح 0/01 معنی‌دار بوده و دارای بیشترین ضریب همبستگی است که حاکی از تأثیرگذاری خشک‌سالی بر آب زیرزمینی دشت الشتر می‌باشد. رابطه رگرسیون بین تراز متوسط سطح ایستابی و SPI-24 </span><span dir="RTL">نشان داد که 64/4 درصد از واریانس تراز متوسط سطح ایستابی تحت تأثیر SPI-24 </span><span dir="RTL">و 35/6 درصد متأثر از سایر عوامل است. با بررسی </span><span dir="RTL">مجموع</span><span dir="RTL"> بزرگی </span><span dir="RTL">خشک‌سالی </span>(DM) <span dir="RTL">معلوم شد که خشک‌سالی‌های هواشناسی و آب زیرزمینی به‌ترتیب بر فصول زمستان و پاییز منطبق هستند. بدون ‌شک مدیریت بهینه بهره‌برداری به‌خصوص در فصول بهار و تابستان اثر بسیار مهمی در جلوگیری از تخریب منابع آب زیرزمینی منطقه دارد</span>. https://jwem.areeo.ac.ir/article_101733_afcc089c32b9fbc29d1d3b70c2bd0a67.pdf