مریم صبوری؛ هایده آرا؛ محمد کیا کیانیان؛ امین صالح پور جم
چکیده
مقدمهطی دهههای اخیر بهرهبرداری مفرط و غیراصولی از منابع حوزههای آبخیز (خاک، آب و پوشش گیاهی) باعث کاهش سلامت آنها شده است. یکی از این پاسخها، که میتواند نقش پیشگیرانه داشته باشد، توجه به معیشت جایگزین و بهخصوص صنعت بومگردی و گردشگری است. از اینرو، شناخت ژئوسایتها و ژئومورفوسایتهای مناطق مختلف ضرورت مییابد. ...
بیشتر
مقدمهطی دهههای اخیر بهرهبرداری مفرط و غیراصولی از منابع حوزههای آبخیز (خاک، آب و پوشش گیاهی) باعث کاهش سلامت آنها شده است. یکی از این پاسخها، که میتواند نقش پیشگیرانه داشته باشد، توجه به معیشت جایگزین و بهخصوص صنعت بومگردی و گردشگری است. از اینرو، شناخت ژئوسایتها و ژئومورفوسایتهای مناطق مختلف ضرورت مییابد. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی ارزش گردشگری چشماندازهای ژئومورفوتوریستی حوضه حبلهرود با استفاده از مدل پرالونگ است. مواد و روشهابرای ارزیابی این ژئوسایتها، با مطالعات میدانی و کتابخانهای اطلاعات دقیقی نسبت به منطقه مورد مطالعه بهدست آمد. حوزه آبخیز حبلهرود با وسعت 1265977 هکتار در در استانهای تهران و سمنان واقع شده است. از بین مکانهای ژئومورفیک منطقه حبلهرود، سه مکان انتخاب شد و برای هر یک از مکانهای ژئومورفیک یک شناسنامه تهیه شد. مکانها شامل روستای رودافشان در غرب شهر دماوند، چشمه خُمده و تنگهواشی هستند. در این تحقیق، بنابر مدل پرالونگ، نظرسنجی از تعدادی کارشناسان آگاه نسبت به منطقه مورد مطالعه و گردشگران بازدیدکننده (30 نفر) با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی ساده به عمل آمد. مدل مذکور، بهطور ویژه به ارزیابی کیفیت گردشگری ژئومورفوسایتها و بهرهوری آنها میپردازد. در این مدل، ارزش گردشگری یک مکان با میانگین ارزشهای زیبایی، علمی، فرهنگی و اقتصادی مورد سنجش قرار گرفت. معیارها و مقیاسهای خاصی برای تعیین ارزش هر یک از جنبههای عیار گردشگری مکانهای ژئومورفیکی تعریف شده است. در چنین حالتی، عیار گردشگری یک مکان عبارت از میانگین این چهار معیار است. نتایج و بحثپس از سنجش دادهها مشخص شد که از بین سه نمونه انتخاب شده، ژئوسایت تنگهواشی با عیار گردشگری 0.54 و میانگین ارزش بهرهوری 0.68، دارای بالاترین ارزش ژئومورفوتوریسمی است. آنچه باعث بالابردن ارزش و اهمیت تنگهواشی شده است، منحصر به فردبودن آن در سطح کشور، اقلیم مساعد و خنک، شکلهای ژئومورفولوژی و حکاکیهای کم نظیر بر روی دیواره سنگی تنگه و همچنین منظره آبشار و وجود چمنزار بسیار زیبا در اطراف این تنگه است. این تنگه با رودخانه خروشان و با آب خنک جذابیت بسیاری را برای عموم مردم و گردشگران به وجود آورده است. ژئوسایتهای غار رودافشان با عیار گردشگری (0.41) در رتبه دوم قرار گرفت. دلایل کسب این رتبه را میتوان تجمع پدیدههای ژئومورفولوژیکی بهصورت فشرده در محدوده کوچک (داخل غار)، واقع شدن در کنار روستای رودافشان و جاذبههای طبیعی (رودخانه دلیچای، طبیعت بکر روستا با درختان سرسبز و بلند)، آن دانست. چشمه آب معدنی خمده با عیار (0.31)، رتبه سوم را به خود اختصاص داد. دلیل آن منحصر به فرد بودن چشمه در نوع خود در این منطقه، خاصیت درمانی آن، مجاورت با رودخانه پرآب حبلهرود، طبیعت زیبای اطراف آن و دسترسی آسان به جاده آسفالته است. ارزیابیها نشاندهنده آن است، که ارزشهای گردشگری لندفرمهای ژئومورفولوژیکی منطقه تنگهواشی عمدتاً بهدلیل بالابودن ارزش زیبایی ظاهری و ارزش فرهنگی و ارزش علمی این لندفرم است. به رابطه بین این ارزشها باید توجه شود. بهطورکلی، در همه لندفرمها، عیار ظاهری و عیار علمی به هم نزدیک هستند. نتیجهگیریطبق نتایج، بیشترین عیار و ارزش گردشگری مربوط به تنگهواشی و کمترین میزان مربوط به چشمه آب معدنی خمده است، اما به جز تنگهواشی، نسبت عیار علمی و ظاهری زیبایی و میزان بهرهوری در لندفرمهای دیگر بسیار پایین است. ضروری است با تجهیز این لندفرمها به امکانات مورد نیاز گردشگران، موجبات بهرهبرداری بهینه از این مناطق فراهم شود. ارزش گردشگری این مکانها وابسته به بالا بودن عیار ظاهری زیبایی و عیار فرهنگی و علمی آنها است. عواملی مانند دشواری دسترسی، نبود امکانات و تسهیلات رفاهی و خدماتی مناسب و عدم توجه به ژئوتوریسم در کاهش مجموع عیارهای محاسبه شده مؤثر بوده است.
